รัชกาลที่ 3

พระบาลสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว

ประสูติ พ.ศ. 2330 ครองราชย์ พ.ศ. 2367 – พ.ศ. 2394

พระราชประวัติ

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ไทยพระองค์ที่ 3 แห่งราชวงศ์จักรี เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศ

หล้านภาลัย และสมเด็จพระศรีสุราลัย (เจ้าจอมมารดาเรียน) ประสูติเมื่อวันจันทร์ เดือน 4 ค่ำ ปีมะแม ตรงกับวันที่ 31 มีนาคม พ.ศ. 2330 มีพระ

นามเดิมว่า “พระองค์ชายทับ”

พ.ศ. 2365 พระองค์เจ้าทับได้รับการสถาปนาเป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ กำกับราชการกรมท่า กรมพระคลังมหาสมบัติ กรมพระตำรวจว่าความฎีกา

นอกจากนี้ยังได้ทรงรับพระกรุณาให้แต่งสำเภาหลวงออกไปค้าขาย ณ เมืองจีน พระองค์ทรงได้รับพระสามัญญานามว่า “เจ้าสั่ว” ในขณะที่พระบาท

สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวในรัชกาลที่ 2 ทรงพระประชวร และเส็ดจสวรรคตโดยมิได้มอบราชสมบัติให้แก่พระราชโอรสองค์ใด พระบรมวงศ์สานุวงศ์ปรึกษากัน เห็นควรถวายราชสมบัติแก่พระเจ้าลูกยาเธอ กรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ อันที่จริงแล้วราชสมบัติควรตกแก่ เจ้าฟ้ามงกุฎ (พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว) เพราะเจ้าฟ้ามงกุฎ เป็นพระราชโอรสที่ประสูติจากสมเด็จพระบรมราชินีในรัชกาลที่ 2 โดยตรง ส่วนกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์เป็นเพียงราชโอรสที่เกิดจากเจ้าจอมเท่านั้น โดยที่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ ตั้งพระราชหฤทัยไว้ว่า เมื่อสิ้นรัชกาลพระองค์แล้วจะค้นราชสมบัติให้แก่สมเด้จพระอนุชา (เจ้าฟ้ามงกุฎ) ตังนั้นพระงค์จึงไม่ทรงสถาปนาพระบรมราชินี คงมีแต่เจ้าจอมมารดาและเจ้าจอมเท่านั้น

พระราชกรณียกิจที่สำคัญ

๏ พ.ศ. 2368 เจ้าอนุวงศ์มาถวายพระเพลิงพระบรมศพพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้าฯ พิจารณาเห็น

ว่ากองทัพไทยอ่อนแอ ต่อมามีข่าวลือไปถึงเวียงจันทร์ว่าไทยกับอังกฤษมีกรณีวิวาทกัน เจ้าอนุวงศ์ จึงำด้ยกทัพลงมาเพื่อหวังยึดเอากรุงเทพฯ

เมื่อยกทัพมาถึงนครราชสีมา (โคราช) พระยานครราชสีมาและพระยาปลัดไปราชการเมืองขุขันธ์ เจ้าอนุวงศ์ได้เข้ายึดเมืองและกวาดต้อน

ครอบครัวชาวเมืองนครราชสีมาขึ้นไปเวียงจันทร์ เมื่อพระยาปลัดเมืองนครราชสีมาทราบข่าว จึงแกล้งมาสวามิภักดิ์ต่อเจ้าอนุวงศ์ คุณหญิงโม

ภรรยาของปลัดคิดอุบายให้พลพรรคที่ถูกกวาดต้อนไป แยกกันเป็นกลุ่มๆ แล้วนัดหมายกันที่ ทุ่งสัมฤทธิ์ เข้าโจมตีกองทัพลาว ต่อสู้ฆ่าฟันล้ม

ตายกันเป็นจำนวนมาก สุดท้ายกองทัพเวียงจันทร์ได้พ่ายหนีกลับไป พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าฯ จึงทรงพระกรุณาสถาปนาให้เป็น ท้าวสุรนารี

๏ พ.ศ. 2369 อังกฤษได้ส่ง ร้อยเอก เฮนรี เบอร์นี่ หรือที่คนไทยในสมัยนั้นรียกกันว่า “กะปิตัน บาร์นี่” เข้ามาเป็น

ทูตเจรจาทำสัญญาการค้า โดยได้ลงนามใน สนธิสัญญาเบอร์นี่ เมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2369 โดยมีสาระสำคัญคือ 1.ไทยต้องยกเลิกระบ

บผูกขาดสินค้าโดยกรมพระคลังสินค้า 2.เรือสินค้าที่เข้ามาไม่ต้องเสียภาษีปากเรือ 3.อังกฤษให้ไทยยกเลิกระบบเจ้าภาษีนายอากร

๏ พ.ศ. 23879 โปรดอนุญาตให้ตั้งโรงหวย ก.ข. ขึ้น โดยใช้ตัวอักษรไทย 36 ตัวเป็นตัวจับฉลากออกรางวัล การเล่นหวยนี้มีไปจนถึงรัชกาลที่ 6 จึงได้ทรงประกาศยกเลิก

๏ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้บูรณะ วัดโพธาราม ซึ่งก่อสร้างมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 แต่ยังไม่แล้วเสร็จ จึงโปรดให้บูรณะจนสำเร็จ และได้ทำการสมโภช และได้ทรงชื่อใหม่เป็น วัดพระเชตุพนวิมัลมังคลาราม (เดิมเป็นรัชกาลที่ 2 ตั้งชื่อว่า พระเชตุพลวิมลมังคลาวาส ) แต่ประชาชนก็ยังคงนิยมเรียกกันทั่วไปว่า “วัดโพธิ์)

การบูรณะในครั้งนี้เป็นการบูรณะปฎิสังขรณ์ครั้งใหญ่ที่สุด ทรงสร้างพระเจดีย์ วิหาร พรุทธไสยาสน์ ฯลฯ และโปรดให้มีการจารึกวิชาการแขนงต่างๆ ลงในแผ่นศิลา ประดับไว้รอบพระอุโบสถ โดยแบ่งเป็นหมวดหมู่ เช่น หมวดประวัติศาสตร์ หมวดตำรายา หมวดอนามัย หมวดประเพณี หมวดวรรณคดีไทย หมวดสุภาษิต หมวดทำเนีย และหมวดพุทธศาสนา นับเป็นพระอารามที่รวมสรรพตำราวิชาหลายแขนง จนได้รับสมญานามว่าเป็น “มหาวิทยาลัยแห่งแรกของไทย”

๏ เริ่มการแพทย์แผนปัจจุบัน โดย ศาสนาจารย์ แดน บิช บรัดเลย์ หรือที่คนไทยเรียกกันทั่วไปว่า “หมดบรัดเลย์”

ได้เข้ามาเมืองไทยเมื่อปี พ.ศ. 2379 ในคณะอเมริกันบอร์ด เพื่อการเผยแพร่ศาสนาคริสต์นิกายโปรแตสแตนท์ ได้นำวิทยาการทั้งทางด้าน

การศึกษา การแพทย์ เข้ามารเผยแพร่ โดยได้นำวิธีการรักษาโรคแผนใหม่ การผ่าตัด การปลูกฝีป้องกันไข้ทรพิษ การฉีดวัคซีนป้องกันโรคอหิวาตกโรค

๏ เริ่มมีการพิมพ์หนังสือเป็นครั้งแรกในประเทศไทย โดย หมอบรัดเลย์ เป็นผู้นำเครื่องพิมพ์เข้ามา และ ร้อยเอกเจมส์ โลว์

เป็นผู้ทำตัวอักษรพิมพ์ภาษาไทยขึ้น ต่อมาจึงได้มีการออก หนังสือพิมพ์ฉับับแรกของไทย ชื่อว่า “บางกอกรีคอร์เดอร์ (Bangkok Recorder) และ

พระภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ (ต่อมาคือ รัชกาลที่ 4) ได้โปรดให้นำตั้งเครื่องพิมพ์ขึ้นที่วัดบวร เพื่อจัดพิมพ์พระปาฏิโมกข์ บทสวดมนต์ และหนังสือแทนใบลาน

แบบโบราณ

๏ ค้นพบหลักศิลาจารึกสมัยพ่อขุนรามคำแหง ในรัชกาลพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว เจ้าฟ้ามงกุฎ ซึ่งเป็นพระอนุชาและออกบวชเป็น

พระภิกษุ ได้เสด็จธุดางค์ไปตามหัวเมืองต่างๆ ขณะเสด็จธุดงค์ได้ทรงพบ หลักศิลาจารึก และ พระแทนมนังคศิลาอาส์น ของพ่อขุนรามคำแหงที่บริเวณ

เนินปราสาท จังหวัดสุโขทัย

๏ ภิกษุเจ้าฟ้ามงกุฎ ทรงพบว่าคำสอนและข้อปฏิบัติต่างๆ ที่มีมาแต่โบราณวิบัติไปเป็นอันมาก จึงมีพระประสงค์จะสังคายนา

คณะสงฆ์เสียใหม่ จึงทรงตั้งคณะสงฆ์ขึ้นใหม่เป็น ธรรมยุตินิกาย แต่ก็ยังคงคณะสงฆ์เดิมไว้ เป็น มหานิกาย

๏ วรรณคดี และ กวี ในสมัยนี้มีหนังสือที่เป็นพระราชนิพนธ์ของรัชกาลที่ 3หลายเล่น เช่น

- เสภาขุนช้างขุนแผน

- บทละครเรื่อง สังข์ศิลปไชย

- เพลงยาวรัชกาลที่ 3

- โครงปราบดาภิเษก

กวีสำคัญในสมัยนี้คือ สมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส ท่านได้ประพันธ์หนังสือที่มีคุณค่าไว้หลายเล่น เช่น ลิลิตตะเลงพ่าย พระปฐมสมโพธิกถา สรรพสินทธ์คำฉันท์ กฤษณาสอนน้องคำฉันท์

๏ การสร้างเมือง ป้อม ขึ้นใหม่ เช่น เมืองพนัสนิคม (เมืองพระรถ) กบินทร์บุรี ประจันตคาม คำเขี่อนแก้ว ภูเวียง ได้ทรงให้ขุดคลองเพิ่มเติม เช่น คลองบางนาก คลองบางขุนเทียน เพื่อสะดวกในการติดต่อคมนาคม และการเษตร มีการสร้างป้อมเพิ่มเติม เช่น ป้องเมืองสมุทรปราการ เมืองจันทบุรี เมืองสมุทรสาคร เพื่อป้องกันการรุกรานชองข้าศึก

๏ การต่อเรื่อ – การทหารเรือง พวกมิชชั่นนารีอเมริกัน เป็นผู้ถ่ายถอดความรู้แก่คนไทย เช่น พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรง/ได้รับการศึกษาด้านการทหารแผนใหม่ เจ้าฟ้ามงกุฎทรงศึกษาวิชาดาราศาสตร์ จากหมอเฮาส์ หมอสอนศาสนาชาวอเมริกัน มีการต่อเรือกลไฟ เรือกำปั่น เรือรบแบบฝรั่ง ขึ้นเป็นครั้งแรก

ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ศูนย์กลางการศึกษาที่สำคัญมีอยู่ 2 แห่ง คื วัง กับ วัด พวกขุนนางหรือผู้ดีมีตระกูลมักส่งบุตรหลานของตนเจ้าเรียน ฝึกอบรมตามวังและราชสำนัก ถ้าเป็นชายมักฝากเข้าเป็นมหาดเล็ก เพื่อจะได้ศึกษาวิชาต่างๆ และเรียนรู้การใช้อาวุธ ผู้หญิงฝึกอบรมวิชาแม่บ้านเม่เรือน เย็บปักถักร้อย สำหรับการศึกษาในวัด พวกสามัญชนมักนำลูกหลานที่เป็นชายไปฝากกับพระตามวัด เป็นลูกศิกษ์สำหรับใช้สอยห้อยตาม เพื่อแลกกับวิชาความรู้ที่พระจะทำการสั่งสอนให้ หรือไม่ก็บวชเป็นพระภิกษุเพื่อศึกษาเล่าเรียน

๏ เงินตรา เงินตราในสมัยรัชกาลที่ 3 หรือกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น เป็น เงินพดด้วง เช่นเดียวกับที่ใช้กันในสมัยกรุงศรีอยุธยา

เงินพดด้วงทำจากโลหะเงิน ทำเป็นแท่งกลม ม้วนเข้าหากัน มีลักษณะเหมือนตัวด้วง ในสมัยอยุธยาไม่มีการประทับตรา เป็นโลหะผิวเกลี้ยงๆ ในรัชกาลที่ 3

ทรงโปรดให้กรมพระคลังสินค้าประทับลงบนพดด้วง เพื่อให้ง่ายต่อการควบคุมดูแล จึงเรียกกันว่า “เงินตรา” ตราที่ประทับบนพดด้วง มี 3 แบบ คือ 1.อุณาโลม

กับ ตราจักร 2. ตราครุฑ กับ ตราจักร 3.ปราสาท กับ จักร

เสด็จสวรรคต

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้เสด็จสวรรคต ณ วันพุธ เดือน 5 ขึ้น 1 ค่ำ ตรงกับวันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2394 เวลา 8 นาฬิกา 5 บาทเศษ รวมสิริพระชนมายุได้ 64 พรรษา มีพระราชบุตร 22 พระองค์ พระราชบุตรี 29 พระองค์

www.S_Pinthong@Wattano.ac.th www.S_Pinthong@Hotmail.com ICQ # 269-598-678 Tel. 0-9854-0383