คลองความเพียรและการทำมาหากิน

กิ๋นตึงหลายต๋ายคนเดียว
ศัพท์  ตึงหลาย หมายถึง มาก หลายคน  
            "กินหลายคนแต่ตายคนเดียว" การกระทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่ทำร่วมกันหลายๆ คน และรับผลประโยชน์ร่วมกัน แต่ยามใดที่เกิดปัญหาขึ้น มักจะมีคนแก้ปัญหาเพียงคนเดียว ทำให้ภาระที่หนักต้องมาตกอยู่กับคนเพียงคนเดียว ซึ่งเป็นการยากที่จะแก้ไขปัญหาให้สำเร็จลุล่วงไปได้อย่างรวดเร็ว

ขว้ำมือเป๋นลาย หงายมือเป๋นดอก
ศัพท์  ขว้ำ หมายถึง คว่ำ  
           "คว่ำมือเป็นลาย หงายมือเป็นดอก" เป็นสุภาษิตกล่าวถึง บุคคลี่มีความรู้ความสามารถในการทำงานได้หลายประเภทในการทำงานแต่ละครั้งก็สามารถสร้างรายได้ให้จำนวนมาก

ของจักเสียหื้อรีบใจ๊ ของจักได้หื้อรีบเอา
           "ของจะเสียให้รีบใช้ ของที่จะได้ให้รีบเอา" เป็นสุภาษิตสอนถึงความกระตือรือร้น ไม่เฉื่อยชาในกิจการงานต่างๆ ตรงกับสุภาษิตภาคกลางที่ว่า "น้ำขึ้นให้รีบตัก"

เข้าจะเสี้ยงเพราะกิ๋นหวาน คนจะผลาญเพราะนอนอุ่น
ศัพท์  เสี้ยง หมายถึง หมด    ผลาญ หมายถึง ทำให้ข้าวของหมดไป ยากจนลง
           "ข้าวจะหมดเพราะทานอร่อย คนจะยากจนก็เพราะนอนสบาย" เป็นสุภาษิตสอนคนไม่ให้เห็นแก่ความสุขสบายเพียงชั่วครู่

คนขี้คร้านเยียก๋ารอกแตก
ศัพท์   เยียะก๋าร หมายถึง ทำงาน   ขี้คร้าน หมายถึง ขี้เกียจ
           คนขี้เกียจมักไม่ชอบทำงานและชอบผลัดวันประกันพรุ่งสะสมงานไว้เป็นจำนวนมาก เมื่อถึงเวลาต้องกลับมาทำอีกก็จะเป็นภาระหนัก

คนหมั่นต๋ายหลังด้าน คนขี้คร้านต๋ายหลังหัก
ศัพท์   หมั่น หมายถึง ขยัน
           คนขยันจะทำงานพอประมาณแต่ทำทุกวันไม่หยุดถ้าเป็นงานหาบ หรือแบกของก็เพียงแค่หลังด้าน แต่คนเกียจคร้าน ทำๆ หยุดๆ เมื่อทิ้งงานไว้มากและจะทำให้เสร็จเสียทีเดียวก็เหมือนคนหลังหักล้มเหลวในที่สุด

คนหล็วกก๊าใกล้ คนไบ้ก๊าไกล๋
ศัพท์   หล็วก หมายถึง ฉลาด   ก๊า หมายถึง ค้าขาย
           "คนฉลาดมักจะทำมาหากินในที่ใกล้ส่วนคนไม่มีปัญญา หรือคนโง่มักจะทำมาหากินในที่ห่างไกล" สุภาษิตใช้เปรียบเทียบคนฉลาดกับคนโง่ คนโง่ย่อมเป็นเหยื่อของคนฉลาดเสมอ และคนฉลาดจะได้เปรียบในทุกด้าน

ใคร่เวยหื้อกาน ใคร่นานหื้อล่น
ศัพท์   เวย หมายถึง เร็ว,   กาน หมายถึง คลาน,   ล่น หมายถึง วิ่ง
           "อยากเร็วให้คลาน อยากนานให้วิ่ง" การกระทำสิ่งใด หากต้องการให้กิจการงานนั้นเสร็จเร็ว ต้องทำอย่างช้าๆ มีความละเอียด สุขุม รอบคอบ ถ้ากระทำอย่างรีบเร่งอาจจะต้องกลับมาทำใหม่อีกครั้งทำให้งานสำเร็จช้าลงกว่าที่เป็นอยู่ เป็นสุภาษิตสอนคนให้การกระทำกิจการงานใด ๆ ก็ตาม ให้ทำอย่างตั้งใจ มีความหมายรอบคอบ ละเอียดมิฉะนั้นอาจจะต้องเสียเวลากลับมาทำใหม่อีก

ใจ๋เป๋นนาย ก๋ายเป๋นบ่าว
ศัพท์   นาย หมายถึง จ้านาย,   บ่าว หมายถึง ลูกน้อง หรือผู้อยู่ใต้การปกครอง
           "ใจเป็นนาย กายเป็นบ่าว" จิตใจถือว่ามีความสำคัญยิ่ง จิตใจที่เข้มแข็งสามารถทำให้ร่างกายแข็งแกร่งได้ ยามใดที่จิตใจอ่อนแอทำให้ร่างกายอ่อนแอลงไปด้วย ถ้าต้องการจะให้งานประสบความสำเร็จจะต้องทำงานด้วยใจ

งาจ๊างหักขำเศิก นอนหลับเดิก็บ่เสียก๋าร
ศัพท์   งาจ๊าง หมายถึง งาช้าง,   หักขำ หมายถึง หักคา,   เศิก หมายถึง ศึก สงคราม,   เดิก๊ หมายถึง ดึก
           "งาช้างหักท่ามกลางศึกสงคราม นอนดีกไม่เสียงาน" เป็นสุภาษิตที่ใช้เปรียบเทียบว่า เมื่อลงมือทำงานอะไรแล้วจะต้องทำอย่างเต็มที่ เช่นเดียวกับช้างศึกที่รบในศึกสงครามแม้ว่างาช้างจะหักกลางระหว่างการสู้รบ ก็จะต้องสู้ต่อไปจนกว่าจะรู้ผล

เงินคำเป๋นเจ้า เข้าเป๋นนาย
ศัพท์   เข้า หมายถึง ข้าว
           เงินทองสามารถที่จะจับจ่ายใช้สอย ซื้อเกือบทุกสิ่งที่เราต้องการ ข้าวีคุณประโยชน์ต่อมนุษย์เช่นกัน เลี้ยงมนุษย์ทั้งโลกควรยกย่อง สุภาษิตได้กล่าวถึงให้รู้จักคุณค่าของเงินทองและข้าวของ ไม่ควรที่จะเหยียบย่ำหรือใช้อย่างสุรุ่ยสุร่าย โดยไม่คิดเสียก่อน

เงินอยู่ในน้ำ คำอยู่ในดิน
           "เงินอยู่ในน้ำ คำอยู่ในดิน" ถ้ามีความขยันหมั่นเดียร ย่อมหาเงินทองได้ เพราะมีอยู่ทั่วไปในน้ำในดิน ตรงกับสุภาษิตภาคกลาง "ในน้ำมีปลา ในนามีข้าว"

จะหามก็อาย จะสะปายก็หนัก
ศัพท์   สะปาย หมายถึง สะพาย
           ลักษณะของคนที่เกียจคร้านเมื่อให้ทำงานอะไรก็ไม่ยอมทำ ตรงกับสุภาษิตภาคกลาง "งานหนักไม่เอางานเบาไม่สู้"

เจ๊าก็ว่างาย ขวายก็ว่าแดด
ศัพท์   ขวาย หมายถึง สาย,ระยะเวลาตั้งแต่เข้าถึงเที่ยง   งาย หมายถึง เวลาประมาณ ๐๘.๐๐ น.ถึง ๑๐.๐๐ น.
           "เช้าก็บอกว่ายังไม่สาย สายก็บอกว่าแดดร้อน" เป็นสุภาษิตที่ใช้กล่าวถึงบุคคลที่ชอบผลัดผ่อนเวลาในการทำงานตลอดโดยมีข้ออ้างหรือข้อแก้ตัวเข้าข้างตัวเองตลอด

ซื้อควายยามนา ซื้อผ้ายามหนาว
ศัพท์   ยามนา หมายถึง ฤดูกาลทำนา   ยามหนาว หมายถึง ฤดูหนาว
           "ซื้อควายตอนช่วงทำนา ซื้อผ้าในฤดูหนาว" สุภาษิตนี้สอนถึงการจับจ่ายซื้อของให้เลือกเวลาที่เหมาะสม ไม่รีบเร่งกระทำในเวลาที่กระชั้นชิดเกินไป เพราะสินค้ามีราคาแพง และอาจจะไม่ถูกใจก็ได้




ภาษิตคำเมือง       หน้าถัดไป      กลับขึ้นด้านบน