ภูมิภาคเอเชียกลาง

 

   ที่ตั้งและประเทศในภูมิภาค

8.1              ที่ตั้ง  ภูมิภาคเอเชียกลาง  ตั้งอยู่ระหว่างละติจูดที่ 36-56 องศาเหนือ  และระหว่างลองจิจูดที่ 40-88  องศาตะวันออก

8.2              ประเทศในภูมิภาค   ประกอบด้วยประเทศที่แยกตัวออกจากจากสหภาพโซเวียตเป็นสาธารณะรัฐเอกราช  8 ประเทศ  ( เฉพาะในดินแดนทวีปเอเชีย )  เมื่อ พ.ศ. 2534 ได้แก่  อาร์เมเนีย, จอร์เจีย, อาเซอร์ไบจาน, คาซัคสถาน, คีร์กีซสถาน, ทาจิกิสถาน, เติร์กเมนิสถาน และอุซเบกิสถาน

 

 

ลักษณะภูมิประเทศ

          ภูมิภาคเอเชียกลาง  มีลักษณะภูมิประเทศเป็น “ ที่ราบและที่ราบสูง ”  ครอบคลุมพื้นที่ส่วนใหญ่ของภูมิภาค  ลักษณะภูมิประเทศที่สำคัญ  มีดังนี้

9.1              เทือกเขาสำคัญ ได้แก่ เทือกเขาคอเคซัส  ( Caucasus )  อยู่ระหว่างทะเลดำกับทะเลสาบแคสเปียน ( Caspian )  และเทือกเขาเทียนชาน  ( Tienshan ) ทางตอนใต้ของภูมิภาค

9.2              ที่ราบสูง  มีทั้งที่ราบสูงทางภาคเหนือ  ภาคตะวันออก  และภาคใต้ของภูมิภาค  มีลักษณะเป็นที่ราบสูงสลับกับเนินเขา  และมีทะเลสาบน้ำจืดหลายแห่ง

9.3              เขตทะเลทราย  ภูมิภาคเอเชียกลางมีทะเลทรายกระจายเป็นหย่อม ๆ ทั่วไป  แหล่งสำคัญซึ่งมีพื้นที่กว้างขวางอยู่ทางด้านตะวันตกเฉียงใต้ของภูมิภาค  คือ ทะเลทรายคาราคุม ( Kara Kum )

 

  ลักษณะภูมิอากาศ

          สภาพภูมิอากาศของภูมิภาคเอเชียกลาง  สรุปได้ดังนี้

10.1          สภาพทั่วไป  มีภูมิอากาศแห้งแล้ง  มีปริมาณน้ำฝนน้อย  มีเขตภูมิอากาศแบบทุ่งหญ้า อบอุ่นภายในทวีป  และเขตภูมิอากาศแบบทะเลทราย

10.2          ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อลักษณะภูมิอากาศของภูมิภาคเอเชียกลาง คือ ทำเลที่ตั้งอยู่ลึกเข้าไปถึงใจกลางของทวีป   และมีเทือกเขาสูงวางตัวเป็นขอบทางด้านใต้ของภูมิภาค  ขวางกั้นอิทธิพลความชื้นจากทะเล  ทำให้สภาพอากาศแห้งแล้ง

10.3          ฤดูกาล   มีเพียง 2 ฤดู  คือ ฤดูร้อนกับฤดูหนาว

1)      ฤดูร้อนมีอากาศค่อนข้างอบอุ่น  ( ยกเว้นเขตทะเลทรายทางด้านตะวันตกเฉียงใต้มีอากาศร้อนจัดและแห้งแล้ง )  ในบางพื้นที่อาจมีฝนตกแต่มีปริมาณน้อย

2)      ฤดูหนาว  มีอากาศหนาวจนถึงหนาวจัด  ในเขตเทือกเขาสูงบางพื้นที่จะมีหิมะตกติดต่อกันยาวนาน

 

  พืชพรรณธรรมชาติ

          ปัจจัยที่กำหนดลักษณะพืชพรรณธรรมชาติของภูมิภาคเอเชียกลาง คือ สภาพภูมิประเทศและภูมิอากาศ  สรุปได้ดังนี้

11.1          ทุ่งหญ้า  เป็นพืชพรรณธรรมชาติที่แผ่คลุมพื้นที่เกือบทั้งภูมิภาค  ส่วนใหญ่เป็นหญ้าสั้น ๆ ใบเรียวเล็ก  เรียกว่า ทุ่งหญ้าสเต็ปป์ ( Stepp )

11.2          พืชทะเลทราย  เป็นพืชตระกูลกระบองเพชร  พืชตระกูลไม้หนาม  เป็นไม้พุ่มเตี้ย ๆ มีใบเรียวเล็กและแหลม  พบในเขตทะเลทรายทางด้านตะวันตกเฉียงใต้ของภูมิภาค

11.3          พืชพรรณแบบป่าผสม  เป็นป่าที่ไม้ที่ขึ้นแทรกในเขตทุ่งหญ้าสเต็ปป์  หรือในเขตเทือกเขาที่มีความชื้นสูง  เช่น เทือกเขาคอเคซัส  มีพันธุ์ไม้นานาชนิด  โดยเฉพาะป่าสนชนิดต่าง ๆ

 

 

   ลักษณะทางเศรษฐกิจ

          ภูมิภาคเอเชียกลาง  มีพื้นฐานทางด้านเศรษฐกิจยังไม่เข้มแข็งนัก  ประเทศส่วนใหญ่ประสบปัญหาขาดแคลนด้านสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐาน  เช่น การคมนาคมขนส่ง  ไฟฟ้า  ประปา  ฯลฯ  สรุปได้ดังนี้

12.1          การเพาะปลูก  แหล่งเพาะปลูกที่สำคัญของภูมิภาคเอเชียกลาง  คือ เขตทีราบทางตอนใต้ของภูมิภาค  และพื้นที่ทางตอนใต้ของเทือกเขาคอเคซัส โดยใช้น้ำจากแม่น้ำและทะเลสาบพืชเศรษฐกิจที่สำคัญ  ได้แก่  ข้าวสาลี  ข้าวบาร์เลย์  ข้าวโพด มันฝรั่ง  ฝ้าย  และยาสูบ  เป็นต้น

12.2          การเลี้ยงสัตว์   เป็นภูมิภาคที่มีการเลี้ยงสัตว์มากอีกแห่งหนึ่งของโลก  เนื่องจากมีทุ่งหญ้ากระจายในพื้นที่ต่าง ๆ อย่างกว้างขวาง  มีทั้งการเลี้ยงแบบเร่ร่อนและทำเป็นฟาร์มปศุสัตว์  แหล่งสำคัญอยู่บริเวณทางตอนใต้ของภูมิภาค

1)      สัตว์ที่เลี้ยงมาก  ได้แก่ โค แกะ แพะ และไก่  มีทั้งเลี้ยงเพื่อการบริโภคเป็นอาหารและเลี้ยงแกะและแพะพันธุ์ขน  เพื่อนำขนมาใช้ทำพรมและเสื้อขนสัตว์

2)      ประเทศที่เป็นผู้ผลิตเนื้อสัตว์รายใหญ่ที่สุดของภูมิภาคเอเชียกลาง คือ คาซัคสถาน

12.3          การประมง  แหล่งประมงที่สำคัญ คือ  ทะเลสาบแคสเปียน  ทะเลดำ  และทะเลอารัล ( Aral )  แต่ปริมาณสัตว์น้ำที่จับได้ยังมีน้อย  จึงเน้นเพื่อการบริโภคภายในภูมิภาคมากกว่าการส่งออก

12.4           การทำป่าไม้  มีความสำคัญไม่มากนักเนื่องจากมีพื้นที่ป่าไม้น้อย  แหล่งสำคัญอยู่บริเวณทางตอนใต้ของเทือกเขาคอเคซัส  ส่วนใหญ่จะนำเยื่อไม้สนไปทำอุตสาหกรรมกระดาษ

12.5          การทำเหมืองแร่  ภูมิภาคเอเชียกลางมีแร่ธาตุอุดมสมบูรณ์  เนื่องจากมีโครงสร้างของเปลือกโลกเป็นเทือกเขาสูง แร่ธาตุที่สำคัญ ได้แก่  ปิโตรเลียม  ถ่านหิน  เหล็ก สังกะสี  บอกไซต์  ตะกั่ว  ทองแดง  และทองคำ  แหล่งแร่ส่วนใหญ่จะอยู่บริเวณทางภาคใต้และภาคตะวันตกของภูมิภาค

12.6          การอุตสาหกรรม  การพัฒนาอุตสาหกรรมของภูมิภาคเอเชียกลางยังอยู่ในระดับปานกลางแต่ก็เป็นรายได้หลักของแต่ละประเทศ

1)      เขตอุตสาหกรรมที่สำคัญ  อยู่บริเวณทางภาคใต้และภาคตะวันออกเฉียงใต้ของภูมิภาค  มีศูนย์กลางที่เมืองทาชเคนต์  เยเรวาน  และบากู

2)      อุตสาหกรรมที่ผลิตได้ของภูมิภาคเอเชียกลาง ได้แก่  อุตสาหกรรมกลั่นน้ำมันปิโตรเคมี  เคมีภัณฑ์  ทอผ้า  เหล็กและเหล็กกล้า  เครื่องจักรการเกษตร  และเครื่องใช้ไฟฟ้า  ฯลฯ

12.7          การพาณิชยกรรม  มีปริมาณการค้าและมูลค่าของสินค้าไม่สูงมากนัก  ส่วนใหญ่จะเป็นการค้ากันเองภายในภูมิภาค  หรือค้าขายกับประเทศในภูมิภาคเอเชียตะวันตกเฉียงใต้และยุโรปตะวันออก

1)      สินค้าออกที่สำคัญ  ได้แก่  ปิโตรเลียม  ฝ้าย  ขนสัตว์  เคมีภัณฑ์  และสินแร่

2)      สินค้าเข้าที่สำคัญ  ได้แก่  อาหาร  เวชภัณฑ์  และเครื่องจักรกล

 

 

 

 

   ลักษณะทางด้านประชากร  สังคม  และวัฒนธรรม

          ภูมิภาคเอเชียกลาง  มีลักษณะทางด้านประชากร  สังคม และวัฒนธรรม ดังนี้

13.1 ลักษณะด้านประชากร

1)     

 

จำนวนประชากร  ภูมิภาคเอเชียกลางมีจำนวนประชากรประมาณ 75 ล้านคน  เมื่อเปรียบเทียบกับขนาดพื้นที่อันกว้างใหญ่ ทำให้เป็นภูมิภาคที่มีประชากรเบาบางมากแห่งหนึ่งของโลก ( เฉลี่ยประมาณ 20 คน ต่อพื้นที่ 1 ตารางกิโลเมตร )

2)      เชื้อชาติของประชากร  ประชากรในภูมิภาคเอเชียกลางประกอบด้วยชนหลายเชื้อชาติ  ได้แก่  ชนชาติคาซัค, อุซเบก,  ทาจิก,  เติร์กเมน,  คีร์กีซ,  อาเซอรี,  รัสเซีย  และเคิร์ด

13.2          ลักษณะทางด้านสังคมและวัฒนธรรม

1)      ภาษา  ประชากรส่วนใหญ่ใช้ภาษาพูดประจำเชื้อชาติของตน  โดยใช้ภาษารัสเซียเป็นภาษากลางหรือภาษาที่สองในการติดต่อสื่อสารกัน

2)      ศาสนา  ประชากรร้อยละ 80 ของภูมิภาคนับถือศาสนาอิสลาม  ยกเว้นผู้คนส่วนใหญ่ในสาธารณรัฐจอร์เจียและอาร์เมเนีย  นับถือศาสนาคริสต์

3)      วัฒนธรรม  ส่วนใหญ่เป็นวัฒนธรรมแบบอิสลาม